2) माझी भगवद्गीता आजच्या संदर्भात - मांडणी, अभ्यासाची गरज आणि पात्रता









माझी भगवद्गीता आजच्या संदर्भात -
राजेश्वरी


2) मांडणी, अभ्यासाची गरज आणि पात्रता


मांडणी

परंपरा सोडून माझी भगवद्गीता आजच्या संदर्भात ''राजेश्वरी" या विवेचनाच्या मांडणीचा एक वेगळा प्रयत्न करत आहे. या मध्ये कृष्ण-अर्जुन संवाद आणि त्याचा आजच्या काळातील अर्थ - संदर्भ अशी हि मांडणी करण्याचा प्रयत्न करत आहे. म्हणजेच एका वेळी एक पूर्ण संवाद हेरून अनेक श्लोक एकत्र करून त्यावर विवेचन प्रस्तुत केले आहे. मला आशा आहे कि भगवद्गीता या ग्रंथाला केवळ अध्यात्मिक ग्रंथ हेच स्वरूप न राखता “आधुनिक जीवनातील खरा जीवन मार्गदर्शक” अशी मांडणी करण्याचा प्रयास करत आहे. यात उदाहरणे आजच्या कालानुरूप दिली गेली आहेत. यात काही उदाहरणे सहज कळावी म्हणून कालानुरूप मिश्किलपणे मांडली आहेत. यात कुणाचाही उपहास करणे किंवा कुणाच्याही भावना दुखावणे हा उद्देश नसून केवळ सहज सुंदरपणे माझ्यासारख्या नव्या पिढीला जीवन मार्गदर्शन व्हावे हा उद्देश आहे.


अभ्यासाची गरज आणि पात्रता

भगवद्गीता कुणी ऐकावी, कुणी सांगावी यासाठी काही पात्रता आहे का? आणि असेल तर ती कशी समजून घेता येईल असा प्रश्न मनात येणे स्वाभाविक आहे आणि जेव्हा आपण भगवद्गीता वाचायला सुरुवात करतो तेव्हा पहिलाच शब्द भगवद्गीतेच्या अभ्यासाची सर्वाधिक गरज कुणाला आहे? याची प्रचिती देतो. गरज आणि पात्रता याचा श्लोकानुसार उल्लेख अध्याय १८ च्या शेवटी सुद्धा करण्यात आला आहे.

भगवद्गीता सुरुवात 
"धृतराष्ट् उवाच"
धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः । मामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वत संजय ॥1-1॥

संजय उवाच :
दृष्टवा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा । आचार्यमुपसंगम्य राजा वचनमब्रवीत् ॥1-2।।

अत्यंत विचारणीय अशी हि भगवद्गीतेची सुरुवात आहे जिथे अंध धृतराष्ट् भगवद्गीतेच्या पहिल्या श्लोकाची सुरुवात करतो आणि विचारतो कि धर्मक्षेत्र - कुरुक्षेत्र याठिकाणी जमलेल्या दोन विरोधी पक्षातील सदस्य काय करत आहेत. मित्रांनो इथेच खरी भग्वद्गीतेच्या अभ्यासाची गरज समोर येतांना दिसते. ज्यांच्या ज्ञानावर अज्ञानाचा (मोहाचा) पडदा पडला आहे व ज्यांची दृष्टी मोह व अहंकाराने भ्रमित झाली आहे असे लोक भगवद्गीतेला एक दोन पक्षातील युद्ध व या युद्धस्थळावरील संवाद समजतात.

केवळ विवेक जागृत असलेला संजयच आपल्या दिव्य दृष्टीने ज्ञानाने सत्य जाणून घेऊ शकतो आणि ते कथन करू शकतो.

पात्रता पहिली- 
म्हणजेच भगवद्गीता समजून घ्यायची खरी गरज अज्ञानी लोकांना ज्यास्त आहे असे मानायला हरकत नाही, म्हणूनच पात्रता (गरज) पहिली श्रवण पात्रता. अज्ञानी व्यक्तीने समर्पित होऊन दिव्यदृष्टी असलेल्या (ज्ञान असलेल्या) पात्र गुरुकडे जाऊन श्रवण करणे आवश्यक आहे.


पात्रता दुसरी – 
ज्यांचा विवेक जागृत झाला आहे व ज्यांना सत्य काय आहे याची अनुभूती झाली आहे अशाच संजय सारख्या व्यक्तींना भगवद्गीता अप्रत्यक्ष अनुभव, श्रवण व कथन पात्र मानावे. त्यांनाच भगवद्गीतेच्या श्रवण व अध्ययनाचा लाभ होतो. इथे हे जाणून घेणे आवश्यक आहे कि महर्षी वेदव्यास यांच्या कृपेने, म्हणजेच गुरुकृपेने प्राप्त दिव्यदृष्टीद्वारे संजय हीं पात्रता प्राप्त झाली.

पात्रता तिसरी: पार्थ - 
भगवंताच्या कृपेने प्रत्यक्ष अनुभूतीने भगवदगीता समजण्यासाठीची पात्रता याबाबत स्वतः भगवान कृष्णांनी स्पष्टीकरण दिलेलं आहे अध्याय ४ मधील श्लोक ३ मध्ये “स एवायं मया तेऽद्य योगः प्रोक्तः पुरातनः || भक्तोऽसि मे सखा चेति रहस्यं ह्येतदुत्तमम्” ||४-३|| तू माझा भक्त तथा सखा असल्याने हे दिव्य ज्ञान मी तुला सांगतो (अश्या पात्रतेचा उल्लेख भगवद्गीतेमध्ये अनेकदा आलेला आढळतो).

जो समर्पित होऊन शिष्य रूप घेतो व मित्र रूपात स्वीकार भाव ठेऊन हे मार्गदर्शन घेतो त्याला निश्चितच भगवद्गीता श्रवण, तसेच भगवद्गीतेमध्ये दिलेल्या मार्गदर्शक तत्वानुसार कार्य करण्याची प्रेरणा तथा सामर्थ्य प्राप्त होते.


कार्पण्यदोषोपहतस्वभावः पृच्छामि त्वां धर्मसंमूढचेताः ।
यच्छ्रेयः स्यान्निश्चितं ब्रूहि तन्मे शिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम् ॥ २-७ ॥

वर नमूद केलेल्या श्लोकानंतर भगवंताने भगवद्गीता प्रत्यक्ष सांगायलाची सुरुवात केली. या प्रसंगात अर्जुनाने आपल्या मनाची व स्वभावाची दुर्लबलता मान्य करून संपूर्ण समर्पण करून शिष्यत्व स्वीकार केले. म्हणजेच अर्जुनाने पूर्ण समर्पण करताच भगवंतांनी अर्जुनाला "त्याची गीता" सांगायला सुरुवात केली. माझे असे म्हणणे आहे कि, वाचक, श्रोता जेव्हा मी रूपी अहंकार बाजूला सारून संपूर्ण समर्पणाचा भाव ठेवून भगवद्गीतेचा अभ्यास करायला लागतो तेव्हा त्याला श्रीभगवान कृष्ण भगवद्गीतेचा माध्यमातुन उपदेश करतात आणि मग अशा व्यक्तील स्वतःची गीता समजायला लागते.

।। जय श्री कृष्णा ।।

धन्यवाद🙏🏻😇
निशा सुजाता राजेश्वर चान्ने


भाग 3) अध्याय एक- अर्जुन विषाद योग-http://nisha-channe.blogspot.com/2021/05/blog-post_7.html

#BHAGAVAD-GITA, #BHAGAVADGITA, #माझी_भगवद्गीता_आजच्या_संदर्भात, #मनोगत, #माझी_भगवद्गीता , #राजेश्वरी,


टिप्पण्या

  1. Dr Renuka Keole२० मे, २०२१ रोजी ४:४२ AM वाजता

    सहज सोप्या भाषेत निरूपण 🙏🙏सुरेख लिहिलंय निशा 👌👌

    उत्तर द्याहटवा
  2. Psyblog२० मे, २०२१ रोजी ६:३० AM वाजता

    अप्रतिम निशा!

    उत्तर द्याहटवा
  3. Angha Ingle२० मे, २०२१ रोजी ६:१५ PM वाजता

    खूप सुंदर विवेचन👍👍

    उत्तर द्याहटवा
  4. Unknown२१ मे, २०२१ रोजी ४:०० AM वाजता

    Well done nisha

    उत्तर द्याहटवा
  5. Minal२४ मे, २०२१ रोजी ८:३१ PM वाजता

    I know Bhagwatgita a bit.now I am reading these blogs and understanding it in more fantastic way

    Thank you for making it simple

    उत्तर द्याहटवा
  6. Unknown६ सप्टेंबर, २०२१ रोजी ९:१६ AM वाजता

    खूप छान

    उत्तर द्याहटवा

टिप्पणी पोस्ट करा

या ब्लॉगवरील लोकप्रिय पोस्ट

35) माझी भगवद्गीता आजच्या संदर्भात- अध्याय ९ राजविद्या राजगुह्य योग

इमेज
माझी भगवद्गीता आजच्या संदर्भात- राजेश्वरी अध्याय ९ राजविद्या राजगुह्य योग अध्याय ९ च्या सुरुवातीला भगवंत अर्जुनाला सांगतात कि मी आता तुला परम गोपनीय ज्ञान उपदेश करणार आहे. श्रीभगवानुवाच ; इदं तु ते गुह्यतमं प्रवक्ष्याम्यनसूयवे । ज्ञानं विज्ञानसहितं यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात्॥9.1॥ राजविद्या राजगुह्यं पवित्रमिदमुत्तमम् । प्रत्यक्षावगमं धर्म्यं सुसुखं कर्तुमव्ययम् ॥9.2॥ अश्रद्दधानाः पुरुषा धर्मस्यास्य परन्तप । अप्राप्य मां निवर्तन्ते मृत्युसंसारवर्त्मनि ॥9.3॥ मया ततमिदं सर्वं जगदव्यक्तमूर्तिना । मत्स्थानि सर्वभूतानि न चाहं तेषवस्थितः ॥9.4॥ न च मत्स्थानि भूतानि पश्य मे योगमैश्वरम् । भूतभृन्न च भूतस्थो ममात्मा भूतभावनः ॥9.5॥ यथाकाशस्थितो नित्यं वायुः सर्वत्रगो महान् ।  तथा सर्वाणि भूतानि मत्स्थानीत्युपधारय ॥9.6॥ श्रीभगवान म्हणाले, तू माझा कधीच द्वेष करत नाहीस आणि तू माझा समर्पित भक्त असल्याने हे अतिशय गोपनीय विज्ञानासहित ज्ञान पुन्हा नीटपणे सांगतो. ते जाणल्याने तू दुःखरूप संसारापासून मुक्त होशील. इथे हे ज्ञान समजण्यासाठीची पात्रता आपल्याला कळते. केवळ समर्पित भक्तच हे ज्ञान समजू शकतो. हे ...
अधिक वाचा

अध्याय ९- राजविद्या राजगुह्य योग- माझी भगवद्गीता राजेश्वरी- आजच्या संदर्भात

भाग 35) अध्याय ९ राजविद्या राजगुह्य योग http://nisha-channe.blogspot.com/2021/06/35.html भाग 36) नास्तिक व्यक्ती, त्यांची विचारधारा व फळ आणि आस्तिक व्यक्ती, त्यांची विविध श्रद्धा http://nisha-channe.blogspot.com/2021/06/36.html भाग 37) सकाम आणि निष्काम उपासना आणि त्याचे फळ या विषयी मार्गदर्शन. http://nisha-channe.blogspot.com/2021/06/37.html भाग 38)भक्तीचा दुराचारी व्यक्तीवरील प्रभाव आणि भगवंताचे अनन्य भावाने भक्तीकरणाऱ्या भक्ताला वचन. http://nisha-channe.blogspot.com/2021/06/blog-post.html
अधिक वाचा

37) माझी भगवद्गीता आजच्या संदर्भात- सकाम आणि निष्काम उपासना आणि त्याचे फळ

इमेज
माझी भगवद्गीता आजच्या संदर्भात- राजेश्वरी 37) या भागात भगवंत सकाम आणि निष्काम उपासना आणि त्याचे फळ या विषयी मार्गदर्शन करतात. त्रैविद्या मां सोमपाः पूतपापा यज्ञैरिष्ट्वा स्वर्गतिं प्रार्थयन्ते । ते पुण्यमासाद्य सुरेन्द्रलोकमश्नन्ति दिव्यान्दिवि देवभोगान् ॥ ९-२० ॥ ते तं भुक्त्वा स्वर्गलोकं विशालं क्षीणे पुण्ये मर्त्यलोकं विशन्ति । एवं त्रयीधर्ममनुप्रपन्ना गतागतं कामकामा लभन्ते ॥ ९-२१ ॥ अनन्याश्चिन्तयन्तो मां ये जनाः पर्युपासते । तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमं वहाम्यहम् ॥ ९-२२ ॥ येऽप्यन्यदेवता भक्ता यजन्ते श्रद्धयान्विताः । तेऽपि मामेव कौन्तेय यजन्त्यविधिपूर्वकम् ॥ ९-२३ ॥ अहं हि सर्वयज्ञानां भोक्ता च प्रभुरेव च ।  न तु मामभिजानन्ति तत्त्वेनातश्च्यवन्ति ते ॥ ९-२४ ॥ यान्ति देवव्रता देवान्पितॄन्यान्ति पितृव्रताः ।  भूतानि यान्ति भूतेज्या यान्ति मद्याजिनोऽपि माम् ॥ ९-२५ ॥ तिन्ही वेदात सांगितलेली कर्मे करणारे, सोमरस पिणारे,पापमुक्त लोक यज्ञांनी माझी पूजा करून स्वर्गप्राप्तीची इच्छा करतात; ते पुरुष आपल्या पुण्याईचे फळ असणाऱ्या इंद्रलोकाला जाऊन स्वर्गात देवांचे भोग भोगतात. ते त्या विशाल स्व...
अधिक वाचा